Over hoe onduidelijkheid mij uit balans brengt bij autisme

Er zijn momenten waarop het goed met me gaat. Dan voel ik me stabiel, rustig, heb ik overzicht en energie. Ik kan dan echt genieten van mijn dag. Maar die balans is kwetsbaar. Eén ding kan dat evenwicht snel verstoren: onduidelijkheid.

Voor veel mensen is dat iets onhandigs of vervelends. Voor mij, met autisme, kan het alles ontregelen. Het kan ervoor zorgen dat ik van een fijne, rustige staat in korte tijd doorschiet naar de rode fase: de overprikkelingsfase.

En dat gebeurt niet omdat ik “niet flexibel” ben. Het gebeurt omdat mijn brein veiligheid en voorspelbaarheid nodig heeft.

Onduidelijkheid voelt voor mij als geen houvast hebben

Onduidelijkheid zit voor mij vooral in niet weten waar ik aan toe ben.
Wat wordt er precies van mij verwacht?
Wat is mijn rol in een situatie?
Wanneer hoor ik iets terug?
Wat staat me te wachten?

Vooral in mijn privésituatie speelt dit sterk. Als ik niet weet wat er komt, kan ik niet ontspannen. Mijn hoofd blijft vooruitdenken, analyseren, zoeken naar antwoorden die er nog niet zijn.

Zelfs iets kleins kan me volledig blokkeren. Ik kan dan letterlijk niet tot uitvoering komen. Niet omdat ik niet wil, maar omdat mijn hoofd blijft hangen bij dat ene open stukje. Eerst dát duidelijk, dan pas verder — zo werkt mijn brein.

Wachten zonder kader put me uit

Een voorbeeld: ik stuur een appje of mail en krijg geen reactie. Of iemand zegt: “Ik laat het je nog weten”, zonder erbij te zeggen wanneer. Voor een ander geen probleem. Voor mij blijft het in mijn hoofd zitten.

Komt er vandaag nog een reactie?
Moet ik ondertussen iets doen?
Mag ik al plannen maken, of moet ik wachten?

Mijn hoofd blijft “aan”. Ik check mijn telefoon vaker. Ik probeer mezelf gerust te stellen, maar dat lukt niet zolang er geen duidelijkheid is. Die onzekerheid kost zóveel energie, dat ik ondertussen niets anders meer gedaan krijg.

Onduidelijke afspraken maken me onzeker

Nog zo’n herkenbaar voorbeeld: we spreken af om 14.00 uur en iemand komt pas om 14.30 uur. Op dat moment gebeurt er van alles in mij.

Heb ik het wel goed gehoord?
Heb ik het verkeerd genoteerd?
Heb ik iets gemist?

Ik begin direct aan mezelf te twijfelen. Niet omdat ik mezelf klein wil maken, maar omdat mijn brein zoekt naar logica en zekerheid. Die 30 minuten vertraging zijn niet het probleem — het gebrek aan uitleg en voorspelbaarheid wel.

Wat bedoelen ze eigenlijk?

Ook in gesprekken loop ik hier tegenaan. Mensen zeggen dingen die voor hen duidelijk zijn, maar voor mij meerdere betekenissen kunnen hebben. Ik blijf dan hangen bij de vraag: wat bedoelen ze nou écht?

Zolang ik dat niet weet, blijft mijn hoofd malen. Ik herhaal het gesprek, analyseer woorden, toon, timing. Mijn hoofd raakt voller en voller. Die mentale ruis maakt dat ik nergens anders meer ruimte voor voel.

Zakelijk kan het wél

Wat opvallend is: zakelijk heb ik hier veel minder moeite mee. Op het werk zijn afspraken vaak concreet. Verwachtingen worden uitgesproken. Deadlines zijn duidelijk. Dat geeft rust.

Privé is het vager. Daar wordt veel impliciet gelaten. Verwacht men dat ik “het wel aanvoel”. Maar dat aanvoelen werkt bij mij anders. Juist daarom is expliciete communicatie zo belangrijk voor mij.

De prijs die ik betaal

De onrust die onduidelijkheid veroorzaakt, kost me enorm veel negatieve energie. Energie die ik eigenlijk nodig heb om te leven, te genieten, dingen te ondernemen. In plaats daarvan blijf ik in mijn hoofd zitten.

Pas als de onduidelijkheid weg is, zakt de spanning. Dan voel ik letterlijk ruimte ontstaan in mijn hoofd. Alsof ik weer kan ademen. Pas dán kan ik verder.

Wat ik heb moeten leren (en nog steeds leer)

Ik heb moeten leren dat duidelijkheid vragen geen zeuren is, maar zelfzorg.
Dat het oké is om te zeggen:
“Wat bedoel je precies?”
“Wanneer kan ik een reactie verwachten?”
“Zullen we de afspraak even bevestigen?”

Vooral in mijn privésituatie is dit iets wat ik heb moeten oefenen. Doorvragen voelt soms spannend. Bang om lastig gevonden te worden. Maar de prijs van het níet doen is voor mij veel hoger.

Een boodschap aan de lezer

Als jij dit herkent: je bent niet moeilijk. Je vraagt niet te veel. Je brein werkt gewoon anders. Onduidelijkheid is voor ons geen detail, maar een bron van onrust.

En als je dit leest en iemand kent met autisme: duidelijkheid is geen extra moeite, het is een vorm van respect. Een kleine verduidelijking kan voor de ander een wereld van rust betekenen.

Voor mij is duidelijkheid geen luxe. Het is de basis waarop ik kan functioneren, ontspannen en mezelf kan zijn.