Structuur bij autisme: houvast of juist stress?

Structuur kan je helpen om meer rust en overzicht te krijgen. Vaak breng je structuur aan wanneer je ergens moeite mee hebt, iets veel tijd kost of wanneer je onrust ervaart doordat je het overzicht kwijtraakt.

Veel mensen hebben een hekel aan het woord structuur. Dat herken ik ook. Je kunt het ook houvast noemen.

Houvast is voor mij erg belangrijk. Als ik dat niet heb, spook ik soms helemaal niets meer uit. Dan kom ik de deur niet meer uit en blijf ik hangen in mijn hoofd.

Structuur kan op verschillende gebieden helpen, bijvoorbeeld:

• Wonen: een georganiseerd huis, het huishouden, klusjes in en om het huis en je financiën.

• Werk of school: je werkplek, werkzaamheden, pauzes en je planning.

• Vrije tijd: uitjes, sporten en het onderhouden van sociale contacten.

Hoe merk je dat je het overzicht kwijtraakt?

Soms merk je zelf niet meteen dat je te weinig overzicht hebt. Je voelt misschien wel dat er iets niet lekker loopt, maar kunt er niet direct de vinger op leggen.

Signalen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• Je stelt steeds opnieuw dezelfde vragen.

• Je vraagt vaker om hulp bij dingen die je normaal zelf doet.

• Je wilt wel iets doen, maar komt niet tot uitvoering.

• Je blokkeert, verstijft of wordt erg onrustig.

• Zelfs kleine veranderingen kosten je veel moeite.

• Je hebt het gevoel dat alles je overkomt en je de grip kwijtraakt.

• De wereld voelt als één grote chaos.

• Je voelt je minder veilig omdat je niet weet waar je aan toe bent.

Niet iedereen herkent al deze signalen. En ze hoeven ook niet allemaal tegelijk voor te komen.

Wat gebeurt er als mijn structuur verandert?

Een aantal jaren geleden besloot ik om twee keer per week te gaan fitnessen. 

Leuk en aardig allemaal, maar mijn structuur veranderde daardoor wel.

Er kwam ineens een nieuwe activiteit bij in mijn weekschema. Ik had net mijn privéleven en werk een beetje in balans en nu moest ik opnieuw gaan puzzelen.

Hoe ging ik dit inpassen?

Meer schakelen, vaker de deur uit en een extra activiteit kosten mij energie. Ook als het iets leuks is!

Als ik daar geen rekening mee hield en gewoon doorging zonder overzicht, raakte ik mijn grip kwijt. Het werd chaotisch in mijn hoofd en ik voelde steeds meer onrust.

Te veel chaos, onrust en het gevoel dat ik de grip kwijtraakte, zorgden bij mij voor stress.

En wat gebeurde er dan?

Ik trok me terug en blokkeerde.

Wat hielp mij?

Voor mij was de oplossing om opnieuw overzicht te maken. Gewoon op papier.

Ik moest opnieuw kijken naar mijn weekindeling. Wat stond er al gepland? Waar kon ik het fitnessen inpassen? En waar had ik ruimte nodig om bij te komen?

Ook moest ik accepteren dat iets nieuws in het begin tijd en energie kost.

Op de korte termijn kostte het mij dus meer energie, maar op de langere termijn leverde het mij juist ook iets op.

Ik had weer overzicht, mijn balans tussen privé en werk kwam terug en wat voor mij belangrijk was: ik was weer in beweging!

Voor mij is het een grote stap om iets nieuws te gaan doen. Vaak houd ik mezelf tegen, omdat ik weet dat het in het begin veel energie kost.

Daar heb ik dan geen zin in.

Maar destijds dactt ik: leuk, fitnessen! En ook nog samen met mijn zoon. Gezellig!

Daar kreeg ik juist weer energie van.

In plaats van in mijn hoofd te blijven hangen, kwam ik in ACTIE!

Kan te veel structuur ook stress geven?

Jazeker! Dat heb ik zelf ook ervaren.

Ik had ooit een prachtig, perfect huishoudschema gemaakt.

Alles stond erin. Wanneer ik moest stofzuigen, dweilen, het toilet schoonmaken, afstoffen en nog veel meer.

Op papier zag het er geweldig uit.

Maar in de praktijk werkte het voor geen meter.

Op maandag had ik bijvoorbeeld stofzuigen, dweilen, het toilet schoonmaken, afwassen en wassen gepland.

Prachtig bedacht, maar ik had ook gewoon een drukke werkdag.

Na mijn werk was mijn energie op. Maar volgens mijn schema moest ik nog van alles doen.

STRESS!

En in het weekend stond de badkamer op de planning. Alleen had ik dan vaak ook andere activiteiten.

Weer STRESS!

Het schema dat mij juist rust en overzicht moest geven, zorgde voor steeds meer onrust.

Ik kreeg een naar gevoel omdat het mij niet lukte om alles af te vinken.

En als ik druk of tijdsdruk ervaar, kan ik blokkeren. Ik word er heel onrustig van.

Wat heb ik veranderd?

Ik heb het strakke huishoudschema losgelaten.

Ik doe de huishoudelijke taken nu wanneer het mij uitkomt en wanneer ik er de energie voor heb.

Natuurlijk moeten sommige dingen gebeuren, maar niet alles hoeft op een vaste dag of op een vast tijdstip.

Dat geeft mij veel meer rust.

Structuur moet je helpen, niet tegenwerken

Wat ik door deze ervaringen heb geleerd, is dat structuur mij houvast kan geven, maar dat het ook te veel kan worden.

Als mijn structuur verandert, heb ik tijd nodig om opnieuw overzicht te krijgen. Om te kijken wat haalbaar is en hoeveel energie iets mij kost.

Maar ik heb ook geleerd dat ik niet alles in een strak schema hoef te zetten.

Voor mij gaat structuur niet over alles moeten plannen. Het gaat erom dat ik voldoende houvast heb om mijn dingen te kunnen doen, zonder mezelf voorbij te lopen.

En soms betekent dat juist dat ik mijn planning moet aanpassen of iets moet loslaten.

En hoe is dat voor jou?

Herken jij dat veranderingen in je structuur veel energie kunnen kosten? Of heb jij juist weleens ervaren dat een te strak schema voor meer stress zorgt?

Misschien is het dan goed om eens te kijken welke structuur jou helpt en welke structuur je juist in de weg zit.

Want uiteindelijk gaat het er niet om dat je je aan een schema moet houden, maar dat de structuur voor jou werkt.

Bron: De algemene uitleg over structuur, de verschillende levensgebieden en de signalen van onvoldoende overzicht zijn gebaseerd op het boek Meer rust en minder stress bij autisme van Marja Boxhoorn. De persoonlijke ervaringen en voorbeelden zijn van mijzelf.